Sunday, January 17, 2010

Halitosis သို႔မဟုတ္ ခံတြင္းနံ႔ျပႆနာ

Prevalence - ခံစားရမွဳအေျခအေန
ခံတြင္းနံ႔ျပႆနာဟာ ကမၻာေပၚကလူသားအေတာ္မ်ားမ်ားမွာခံစားေနရတဲ့ျပႆနာတခုျဖစ္ပါတယ္။ အတိမ္အနက္သာကြာႏုိင္ပါတယ္။ သုေတသနေတြအရ ၅၀%ေသာသူေတြဟာ ခံတြင္းန႔ံျပႆနာခံစားေနရတယ္လုိ႔ဆုိပါတယ္။ လူ၄၉၁ေယာက္ကုိေလ့လာခ်က္အရ ၄၅%ဟာဒီျပႆနာကုိခံစားရျပီး၊ အဲဒီထဲက ၄၀%ကသာ အမွန္တကယ္ခံတြင္းနံ႔ျပႆနာရွိသူျဖစ္ျပီး ၅%ကေတာ့ pseudo-halitosis လုိ႔ေခၚတဲ့ အမွန္တကယ္ခံတြင္းနံမေနေပမယ့္၊ ကုိယ့္ဘာသာအန႔ံဆုိးရွိေနတယ္လုိ႔ခံစားေနရသူေတြျဖစ္တယ္လုိ႔ဆုိပါတယ္။ ဒီသုေတသနရလာဒ္ေတြအရ၊ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာတကယ့္ကုိျပႆနာရွိေနျပီး၊ စိတ္ပုိင္းဆုိင္ရာအရျဖစ္ေနတဲ့သူေတြလည္းရွိႏုိင္တယ္ဆုိတာ ေတြ႕ႏုိင္ပါတယ္။

How to detect - ဘယ္လုိစမ္းသပ္ၾကည့္မလဲ
အထက္မွာေျပာခဲ့သလုိ လူေတြအမ်ားၾကီးမွာဒီျပႆနာရွိေနေပမယ့္၊ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားသတိမျပဳမိၾကပါဘူး။ အားနာမွဳနံရံျခားေနတာနဲ႔၊ လူတေယာက္ဟာ၊ မိမိနဲ႔စကားေျပာဖက္က ခံတြင္းနံ႔နံေနတာကုိ တဖက္သားသိေအာင္ေျပာခဲပါတယ္။ ကုိယ္ကုိယ္တုိင္လည္း အနံ႔နဲ႔ယဥ္ပါးသြားတာေၾကာင့္ရယ္၊ ကုိယ့္ခံတြင္းကအနံ႔ကုိယ္ရဖုိ႔မလြယ္တာရယ္ေၾကာင့္သတိျပဳမိသူနည္းပါတယ္။ ဒီလုိအေျခခံအေၾကာင္းေတြေၾကာင့္ ခံတြင္းနံ႔နံတာဟာ တခါတေလမွာ လူမွဳဆက္ဆံေရးမွာထိခုိက္ျပီး ေန႔စဥ္ဘ၀နဲ႔ ကုိယ္ရည္ကုိယ္ေသြး-မိမိအေပၚမိမိယုံၾကည္မွဳ -self-confidence ေလ်ာ့နည္းလာေစကာ၊ လူမွဳျပႆနာေတြေတြ႕ၾကဳံရတဲ့အထိဆုိး၀ါးႏုိင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္တကယ္ဘဲ ခံတြင္းနံ႔ဆုိးေနျပီလားဆုိတာ ကုိယ္တုိင္စစ္ၾကည့္ဖုိ႔လုိပါတယ္။

နည္း(၁) လွ်ာကုိအရင္းနားေရာက္ေအာင္ထုတ္ျပီး မွန္ထဲမွာၾကည့္ပါ။ လွ်ာရင္းမွာအျဖဴေရာင္အကြက္ေတြ အျပင္လုိက္ေတြ႕ေနရရင္ ခံတြင္းနံ႔နံဖုိ႔ ရာႏွဳန္းေတာ္ေတာ္မ်ားေနပါျပီ။

နည္း(၂) ကုိယ့္ရဲ႕ေဆြမ်ဳိးသားခ်င္း-အိမ္ေထာင္ဖက္စသည္ကုိ ခံတြင္းနံ႔နံမနံ စစ္ေဆးခုိင္းပါ။

နည္း(၃) ေဆးခန္းမွာစစ္ေဆးပါ။ Halimeter လုိ႔ေခၚတဲ့ခံတြင္းထဲမွာ အနံ႔ဆုိးထြက္ေစတဲ့ ဆာလဖာဓာတ္ပမာဏကုိတုိင္းတာတဲ့စက္နဲ႔တုိင္းၾကည့္ႏုိင္ပါတယ္။ (ျမန္မာျပည္မွာေတာ့သုံးတယ္လုိ႔ေျပာသံမၾကားရေသးပါ)

Causes - ျဖစ္ရေသာအေၾကာင္းရင္းမ်ား

ခံတြင္းနဲ႔နံရျခင္းအေၾကာင္းေတြအမ်ားၾကီးအနက္က၊ အဓိကနဲ႔အေတြ႕မ်ားတဲ့အေၾကာင္းက local causes လုိ႔ေခၚတဲ့ ခံတြင္းထဲကျပႆနာေတြေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။ ၈၅-၉၀%ေသာခံတြင္းနဲ႔ျပႆနာေတြဟာခံတြင္းထဲကအေၾကာင္းေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။ အေျခခံကေတာ့၊ sulfur-ဆာလဖာဓာတ္ေပါင္းေတြနဲ႔ methyl mercaptan မီသုိင္းမာကက္ပတန္ ဓာတ္ေတြကအနံ႔ျဖစ္ပါတယ္။ဟုိက္ဒရုိဂ်င္ဆာလဖုိဒ္ဓာတ္ေငြ႕ဟာ ၾကက္ဥပုပ္န႔ံရွိျပီး မီသုိင္းမာကက္ပတန္ ဓာတ္ေတြက မုန္လာထုပ္ပုပ္နံ႔ထြက္ပါတယ္။ ခံတြင္းထဲက ဘက္တီးရီးယားေတြထဲက ေရစီးကမ္းျပိဳလုိေရာဂါမ်ိဳးျဖစ္ေစတဲ့ anaerobic bacteria (ေအာက္စီဂ်င္မၾကိဳက္တဲ့ဘက္တီးရီးယား)ေတြဟာ ဒီဓာတ္ေငြ႕ေတြကုိထုတ္လုပ္ပါတယ္။ ဒီပုိးေတြက calculus လုိ႔ေခၚတဲ့သြားေက်ာက္ေတြေအာက္မွာ၊ ေရစီးကမ္းျပဳိေရာဂါေၾကာင့္ျဖစ္လာတဲ့သြားဖုံးေရာင္ျပီးက်န္ခဲ့တဲ့အိတ္ေတြထဲမွာ၊ လွ်ာအရင္းက villi လုိ႔ေခၚတဲ့ ေနရာေတြထဲမွာခုိေအာင္းေနပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ခံတြင္းနံျခင္းရဲ႕အျဖစ္ႏုိင္ဆုံးအျဖစ္မ်ားဆုံးအေၾကာင္းေတြက...

local causes
(၁) သြားဖုံးေရာင္ေရာဂါမွနာတာရွည္သြားျမစ္၀န္းက်င္ေရာင္ေရာဂါေျပာင္းသြားျပီး၊ ေရစီးကမ္းျပဳိ (အရပ္အေခၚ)ေရာဂါရသည့္အခါ
(၂) လွ်ာရင္းတြင္ ဘက္တီးရီးယားပုိးမႊားမ်ားခုိေအာင္းေနသည့္ အျဖဴလႊာကပ္ေနသည့္အခါ
(၃) သြားပုိးစားေရာဂါျဖစ္ျပီး၊ မကုသသည့္အခါ၊ ပုိးစားေပါက္ထဲတြင္အစာေဟာင္းႏွင့္ပုိးမႊားမ်ားခုိေအာင္းေနသည့္အခါ
(၄) သြားမ်ားထပ္ေနသျဖင့္ သြားၾကားတြင္အစာေဟာင္းမ်ားကပ္ေနျပီး မရွင္းလင္းႏုိင္သည့္အခါ
(၅) စုိက္သြားတုစြပ္ထားရေသာ သဘာ၀သြားတြင္ မျမင္ရဘဲပုိးစားေနသည့္အခါ
(၆) ပုံစံမက်ေသာစုိက္သြားမ်ားစုိက္ထားရသည့္အခါ
(၇) သြားအရင္း-သြားၾကားမ်ားတြင္ သြားေက်ာက္မ်ားတည္ေနသည့္အခါ
(၈) ခံတြင္းသားတြင္ Apthous ေခၚအနာ၊ ကင္ဆာနာ စသည့္အနာမ်ားရွိသည့္အခါ
(၉) အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ခံတြင္းေရဓာတ္ေျခာက္ခမ္းျခင္း (dry mouth) ခံစားေနရသည့္အခါ

Causes related to systemic diseases အေထြေထြေရာဂါမ်ားႏွင့္ဆက္စပ္ေသာအေၾကာင္းမ်ား
(၁) ေလအိတ္ (maxillary sinus)၊ အဆုတ္၊ ေလျပြန္၊ အာသီး၊ အစာမ်ိဳျပြန္၊ ႏွာေခါင္းစသည္တုိ႔တြင္ နာတာရွည္ေရာင္ရမ္းေရာဂါျဖစ္ပြားေနသည့္အခါ
(၂) နာတာရွည္အသည္းေရာင္ေရာဂါ
(၃) ဆီးခ်ိဳေရာဂါ
(၄) ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ
(၅) ခံတြင္းေျခာက္ေစသည့္ ေဆး၀ါးမ်ားအျမဲသုံးေနရသည့္အခါ (အမူးအအန္ေပ်ာက္ေဆးမ်ား၊ အိပ္ေဆး-စိတ္ျငိမ္ေဆး၊ စိတ္ေရာဂါကုေဆးမ်ား၊ ေသြးက်ေဆးအခ်ိဳ႕)
(၆) ဦးေခါင္းႏွင့္လည္ပင္းပုိင္းတြင္ ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုသမွဳခံေနရသည့္အခါ (တံေတြးဂလင္းမ်ားပ်က္စီးျပီးခံတြင္းေျခာက္ေစသျဖင့္)
(၇) ေဆးလိပ္စဲြျမဲျပီးေသာက္သည့္သူမ်ား
(၈) အူႏွင့္အစာအိမ္ေရာဂါျဖစ္ပြားေနသည့္အခါ
(၉) စိတ္ဖိစီးမွဳမ်ားသည့္အခါ (တံေတြးေျခာက္ခမ္းေစျပီး၊ ခံတြင္းဘက္တီးရီးယားမ်ားပြားမ်ားေစသည္)

ကုသမွဳ
ပထမဆုံးျပသတုိင္ပင္သင့္တာက သြားနဲ႔ခံတြင္းဆရာ၀န္ပါ။ အျဖစ္မ်ားဆုံးအေၾကာင္းရင္းက ခံတြင္းထဲမွာျဖစ္လို႔ သြားနဲ႔ခံတြင္းစစ္ေဆးမွဳေတြအရင္ခံယူျပီး၊ ျဖစ္ေစတဲ့အေၾကာင္းရင္းကုိကုသမွဳခံယူသင့္ပါတယ္။ သြားနဲ႔ခံတြင္းမွာဘာျပႆနာမွမေတြ႕ဘူးဆုိရင္ေတာ့၊ သြားဆရာ၀န္က အေထြေထြေရာဂါကုဆရာ၀န္ဆီလႊဲျပီး စစ္ေဆးကုသမွဳဆက္လက္ခံယူေစမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဆရာ၀န္ဆီသြားတဲ့အခါ ဘာေဆးေတြစဲြေသာက္ေနရတယ္ဆုိတာေျပာျပဖုိ႔လုိပါလိမ့္မယ္။
အေထြေထြေရာဂါေၾကာင့္မဟုတ္ဘဲ၊ခံတြင္းသန္႔ရွင္းေရးအေလ့အက်င့္မ်ားလုိအပ္ေနတဲ့သူမ်ားကေတာ့ သင့္ေတာ္တဲ့သြားတုိက္တံကုိေရြးခ်ယ္ျပီးတေန႔ႏွစ္ၾကိမ္စနစ္မွန္သြားတုိက္နည္းနဲ႔သြားတုိက္ျခင္းသြားပြတ္ၾကိဳးနဲ႔သြားၾကားသန္႔ရွင္းေရးလုပ္ေပးျခင္းလွ်ာသန္႔ရွင္းေရးလုပ္ေပးျခင္း စတာေတြလုပ္ေပးျခင္းျဖင့္ ခံတြင္းနံ႔ျပႆနာကုိကာကြယ္ႏုိင္မွာျဖစ္ပါတယ္။
ခံတြင္းနံ႔ေၾကာင့္ လူမွဳေရးက်န္းမာေရးျပႆနာေတြၾကဳံေတြ႕ေနရသူေတြကုိလည္း၊ ကမၻာေပၚကလူဦးေရတ၀က္ေလာက္ကျဖစ္ေနတယ့္ျပႆနာမုိ႔ ကုိယ္တေယာက္ထဲမွာျဖစ္ရတဲ့၀ဋ္နာကံနာမဟုတ္ဘဲ၊ အေၾကာင္းရင္းကုိရွာေဖြကုသမွဳခံယူရင္ ေပ်ာက္ကင္းသက္သာႏုိင္တာေၾကာင့္၊ စိတ္ဓာတ္မက်ဘဲ ကုသမွဳခံယူဖုိ႔ တုိက္တြန္းေရးသားတင္ျပလုိက္ရပါတယ္။

6 comments:

Anonymous said...

Thanks Dr.

ျကည္ျကည္ said...

ဒီေန့မွ ဖတ္ျဖစ္တယ္ ဆရာေရ..ဒီပိုစ့္ေလးအတြက္ ေက်းဇူးပါေနာ္..
ခုတေလာ အလုပ္စာေမးပြဲ ရိွေနလုိ႕ မအားဘူးျဖစ္ေနတာ..ဆရာ့ကိုေျပာရဦးမယ္..
လြန္ခဲ့တဲ့ ၂လ ၃လေလာက္က က်မသြားေဆးခန္းမွာ၊
သြားဖာခဲ့တယ္။ ျကိုျပီး ဓါတ္မွန္ရိုက္ထားျပီးသားပါ။
သူတုိ့ေျပာတာေတာ့သြားေအာက္ေျခ အျမစ္မွာ အေပါက္ရိွေနတာတဲ့။ ဒါနဲ႕ ဆရာ၀န္နဲ့ နာ့စ္နဲ့ ၂ေယာက္သား က်မ သြားေတြကို ဖာျက ညိွျကနဲ႕ ေတာ္ေတာ္ျကာတယ္။ နာတာလဲ အရမး္ပဲ။ ဒါေတာင္ ထုံေဆးပါေသးတယ္။ က်မကို ရက္ခ်ိန္း ၅ခါစာ ေပးလုိက္တယ္။ ဒုတိယ အေခါက္သြားေတာ့ ဘာျပသနာမွ မေတြ႕ဘူး.. ဘာလုပ္ရမွန္းမသိဘူး ဆိုျပီး ဓါတ္မွန္စာရြက္ျကည့္လုိက္၊ က်မပါးစပ္ကို ဟျကည့္လုိက္နဲ႕ ဘာမွမလုိဘူး ေကာင္းသြားျပီဆုိျပီး
ျပန္လွြတ္လုိက္ပါတယ္။ ေနာက္ရက္ခ်ိန္းလဲ သြားစရာ မလုိေတာ့ဘူးေပါ့..
ဒါေပမဲ့ အဲ့လုိလုပ္ျပီးကတည္းက က်မလွ်ာ ဘယ္ဘက္ျခမ္းက(အံသြားေအာက္ေျခမွာ အပ္ေခါင္း၂ခုစာေလာက္ အစိမ္းေရာင္ေလးဖာေပး လိုက္တဲ့ဘက္)သြားနဲ႕ အျမဲျခစ္မိေနသလုိ ခံစားရျပီး နာေနတယ္။ ပါးစပ္ထဲမွာ ခုိးလုိးခုလု အျမဲျဖစ္ေနတာပဲ။
တေျဖးေျဖးနဲ႕ ညေတာင္အိပ္ပ်က္ေလာက္ေအာင္ ျဖစ္လာတယ္။ က်မမွာ လွ်ာကို သြားနဲ႕ မထိေအာင္ အလယ္မွာတန္းထားေနရေတာ့အာလဲေညာင္းလာတယ္။
တခါတေလ ၀ါဂြမ္းဖတ္စေလး လွ်ာနဲ႕ သြားျကားမွာ ထားျပီး အိပ္ရတယ္။ အဲ့ဒီဆရာ၀န္နဲ့ ျပန္ျပရမွာ ေျကာက္လုိ႕ပါ။ သူနဲ့ မျပဘူး တျခားဆရာ၀န္နဲ့ ေျပာင္းပါရေစ ေျပာရမွာလဲ အားနာ။ သူ့ကိုလဲ မယုံရဲနဲ့
မို့ စဥ္းစားေနတာဆရာေရ..
ခုေတာ့ ေတာ္ေတာ့္ကိုဆိုးလာျပီ..လ်ွာဘယ္ဘက္ပိုင္း တေစာင္းလုိက္ညုဳိုျပီး အရမ္းနာေနတယ္။ ကင္ဆာျဖစ္မွာ ေျကာက္တယ္။ ဒီေန့ ေဆးရုံမွာ ရက္ခ်ိန္းသြားယူမယ္။ ဒါေတာင္ ေနာက္၂လ အနဲဆုံးျကာမွ ေတြ႕ရမွာပါ။

Dr. Nyan said...

မၾကည္ၾကည္ေရ...

လွ်ာမွာနာေနတာက၊ သြားဖာတဲ့ေန႔မွာထုံေဆးထုိးထားခဲ့ရလုိ႔ မသိလုိက္ဘဲ သြားနဲ႔မေတာ္တဆကုိက္မိလုိက္ျပီး နာေနတာမ်ားလားလုိ႔ေတြးမိပါတယ္။ လွ်ာေစာင္းနာေနတဲ့ေနရာမွာ အနာျဖစ္ေနလားဆုိတာမွန္ထဲမွာၾကည့္ၾကည့္ရင္သိႏုိင္ပါတယ္။ အဲဒီဖာထားတာေၾကာင့္ဆုိရင္ အဲဒီေဆးခန္းမွာျပန္ျပရင္ခ်က္ခ်င္းသူတုိ႔ ျပန္ျပဳျပင္ေပးႏုိင္မလားဘဲ။ ေဆးရုံကႏွစ္လေတာင္ေစာင့္ရမွာဆုိတဲ့ ဒီရက္ေတြမွာ ခံစားေနရမွာေပါ့။

Kalaylay said...
This comment has been removed by the author.
Kalaylay said...

က်ြန္ေတာ္သြားအေျခအေနလ့လာရင္းဆရာရဲ႕ post ကိုေတြ႔တာပါ
စျဖစ္တာကသြားတိုက္တံမေကာင္းလို႕သြားဖံုးရွျပီးေသြးထြက္တယ္သြားတိုက္တံမလဲျဖစ္ဘူး လြန္ခဲ႔တဲ႔တစ္ပတ္ကစျပီးဆိုးလာတယ္ သြားႏွစ္ေခ်ာင္းၾကားတစ္ေနရာကေသြးေတြအရမ္းယိုစိမ့္ထြက္တယ္ ဆရာဝန္ဆီႏွစ္ၾကိမ္ေျပးတယ္ ေသြးတိတ္ေအာင္ေတာ္ေတာ္လုပ္ယူရတယ္
ေသြးတိတ္ေတာ့ေကာင္းျပီထင္ေနတာ ဆရာဝန္က bacterial infection မဝင္ေအာင္ mouth rinse ေပးတယ္ vitamin-c ေပးတယ္ ခုေလ့လာရင္းသိတာက က်ြန္ေတာ္ေသြးယိုတာ vitamin-cခ်ိဳ႕တဲ႔လို႕မဟုတ္ပါ ကိုယ့္ကိုယ္ျပန္စစ္ၾကည့္တယ္ က်ြန္ေတာ္ေဆးလိပ္ေသာက္တယ္
မသန္႕တဲ႔ေရေတြခုတေလာေသာက္ျဖစ္တယ္
ခံတြင္းေရဓာတ္ေျခာက္တယ္အိပ္ေရးပ်က္တယ္ ခုလည္း ၁နာရီေက်ာ္ျပန္ျပိီနာတာရွည္ အာရံုေၾကာအားနည္းတယ္
ဒီေန႔ပိုဆိုးလာခာတယ္ သြားေတြအကုန္က်င္ေနတယ္ အားလံုးျပဳတ္ထြက္ေတာ့မလိုခံစားရတယ္ သြားအေၾကာေတြထဲကပိုးေတြေျပးေနသလိုျဖစ္တယ္ သြားဖံုးကေဖ်ာ့ေတာ့ေနတယ္ေနရာတခ်ိဳႈေသြးေတြစို႕ေနတယ္ ေသြးေတြေနရာစံုယိုလာပါျပီ ''''''''''''က်ြန္ေတာ္သိခ်င္တာကေရာဂါရဲ႕အေျခအေန ျပီးေတာ့ဘယ္လိုကုရမလဲဆိုတာ ဆရာကူညီလို႕လမ္းညႊန္ေပးပါ'''' သြားဖံုးေယာင္အဆင့္လား ..?ေရစည္းကမ္းျပိဳအဆင့္လားသိခ်င္ပါတယ္
ခုmouth rinse သံုးေနတယ္ ျမန္မာထုတ္ေလးညွင္းေဆးရည္လည္းသံုးတယ္ သြားပြတ္တံအသစ္လဲ ဖရိုရိုက္ပါတဲ႔သြားတိုက္ေဆးသံုးေနပါတယ္...ဘာဆက္လုပ္သင့္လဲ .ညႊန္ျပေပးပါဆရာ'''''''''ေက်းဇူးတင္ပါတယ္

Dr. Nyan said...

ကေလးေလးကေဆးလိပ္ေသာက္တယ္ဆုိေတာ့ ေသာက္တဲ့ပမာဏေပၚမူတည္ျပီး ခံတြင္းနဲ႔သြားဖုံးမွာထိခုိက္မွဳရွိႏုိင္ပါတယ္။ ေဆးလိပ္ေၾကာင့္နဂုိအခံရွိတဲ့သြားဖုံးေရာင္ေရာဂါက ပုိျပီးဆုိးေစပါတယ္။ နာတာရွည္သြားဖုံးေရာင္အဆင့္ကေန ေရစီးကမ္းျပဳိအဆင့္ကုိစကူးေနျပီလုိ႔ခန္႕မွန္းရပါတယ္။ လက္ေတြ႕သြားေတြရဲ႕အေျခအေနကုိမေတြ႕ရလုိ႔တထစ္ခ်မေျပာႏုိင္ပါဘူး။ ကုသမွဳအဆင့္ဆင့္..၁။ သြားေျခမွာသြားေက်ာက္နဲ႔ဘက္တီးရီးယားလႊာေတြရွိေနရင္ ေဆးခန္းမွာျခစ္ထုတ္ရပါမယ္။ ၂။ ေဆးလိပ္ျဖတ္ရပါမယ္။ ၃။ ေရမ်ားမ်ားေသာက္ရပါမယ္။ (ေရေသာက္နည္းရင္ခံတြင္းေျခာက္ျပီးတံေတြးရဲ႕အလုိအေလ်ာက္သြားနဲ႔ခံတြင္းသန္႔ရွင္းေစတဲ့ဂုဏ္သတၱိကုိိေလ်ာ့နည္းေစပါတယ္။
၄။ ဗီတာမင္စုံပါတဲ့အားေဆးကုိပုံမွန္မီွ၀ဲရပါမယ္။
၅။ မနက္စာစားျပီးနဲ႔ ညအိပ္ယာမ၀င္မီအျမဲမပ်က္မကြက္သြားတုိက္ရပါမယ္။